Το ΥΠΕΝ συνεχίζει να μποϊκοτάρει το πρόγραμμα Εξοικονομώ με μικρές παρατάσεις, χωρίς ουσιαστικό νόημα, διατηρώντας ένα συνεχές άγχος σε όλους τους εμπλεκόμενους. Η πάγια δικαιολογία είναι ότι το πρόγραμμα δεν μπορεί να παραταθεί επειδή λήγει το ΕΣΠΑ – πρόκειται όμως για λογιστικό παραμύθι, αφού τα κονδύλια έχουν ήδη δεσμευτεί από την ίδια την προκήρυξη του προγράμματος.
Τι συμβαίνει
Μετά τη λήξη του προγράμματος στις 30-6-2026, δόθηκε παράταση 17 ημερών (έως 17-7-2026) — μόνο και μόνο για να ακολουθήσει νέα παράταση έως 30-11-2026, για έργα που έχουν ήδη λάβει προκαταβολή. Εύλογα αναρωτιέται κανείς: υπήρχε πραγματικός λόγος για την ενδιάμεση παράταση των 17 ημερών, ή είναι απλώς ακόμη μία φορά που το ΥΠΕΝ παίζει με τα νεύρα τεχνικών γραφείων, εργολάβων και πολιτών; Πρόσθετα αφού οι ποροί έχουν προϋπολογιστεί ποιος ο λόγος να πεταχτούν εκτός χιλιάδες αιτήσεις (Εξοικονομώ 2025), πολλές από τις οποίες δεν κατάφεραν να κλείσουν συνεργείο λόγω γενικής πίεσης στην τεχνική αγορά εξαιτίας ακριβώς των κυβερνητικών χειρισμών;
Τα προγράμματα είναι διαρθρωμένα έτσι ώστε να χάνεται πολύτιμος χρόνος στις αρχικές φάσεις (Α-ΠΕΑ, ΗΤΚ, ΕΕΔΜΚ, μελέτη αίτησης), οι οποίες στην πράξη ολοκληρώνονται σε σχετικά σύντομο χρόνο. Παρόλα αυτά, περνά τουλάχιστον ένας χρόνος έως ότου ανοίξουν οι επόμενες φάσεις και εγκριθούν τα δάνεια από τις τράπεζες – χρόνος που αφαιρείται τελικά από τη φάση υλοποίησης των εργασιών, αφού κανείς δεν μπορεί να προγραμματίσει εκ των προτέρων πότε θα είναι διαθέσιμα τα συνεργεία. Έτσι απομένει ελάχιστος χρόνος για να βρεθούν συνεργεία, να δοθούν προσφορές και να υλοποιηθούν τα έργα – και όταν οι αιτήσεις απλώνονται σε όλη τη διάρκεια του έτους αντί να προχωρούν ισόρροπα, γίνεται ακόμη πιο δύσκολο να καλυφθεί η ζήτηση.
Σε αυτές τις στρεβλώσεις προστίθεται και η ταυτόχρονη λειτουργία πολλών κύκλων του προγράμματος: αιτήσεις του 2021 (κατηγορία 1) υλοποιούνται παράλληλα με αιτήσεις του 2023, ενώ ταυτόχρονα ξεκίνησαν αιτήσεις για το 2025 – τις οποίες η κυβέρνηση αργότερα όρισε συνολικά ως επιλαχούσες. Τώρα ετοιμάζονται να ξεκινήσουν άλλα 3 νέα προγράμματα, τη στιγμή που τα τεχνικά γραφεία και τα συνεργεία δεν έχουν προλάβει να ολοκληρώσουν τα προηγούμενα – δηλαδή θα τρέχουν συνολικά 6 προγράμματα ταυτόχρονα. Και αυτό ενώ, για το Εξοικονομώ 2025, σχεδόν όλες οι αιτήσεις (εκτός Θεσσαλίας και ΑΜΕΑ) παραμένουν ακόμη επιλαχούσες, χωρίς κανείς να γνωρίζει τι θα ακολουθήσει.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα: στο παρά πέντε, ενεργειακοί επιθεωρητές που προσπαθούν να κλείσουν εκκρεμείς υποθέσεις καλούνται να διανύσουν τεράστιες αποστάσεις — όπως από τα Κύθηρα στην Αθήνα — για να πραγματοποιήσουν το Β-ΠΕΑ, επειδή το σύστημα κληρώσεων δεν προβλέπει κανένα όριο χιλιομετρικής απόστασης.
Οι έλεγχοι, τέλος, έχουν μετατραπεί σε αγώνα δρόμου για τη συγκέντρωση χαρτιών: όταν ένας εργολάβος καθυστερεί να παραδώσει, όλοι οι υπόλοιποι μένουν απλήρωτοι επί μήνες – παρότι έχουν ήδη ολοκληρώσει τη δική τους εργασία. Είναι επίσης αδιανόητο τα διαδοχικά προγράμματα Εξοικονομώ, με το ίδιο ακριβώς αντικείμενο από το 2011 μέχρι σήμερα, να έχουν παραγάγει 5-6 εκδόσεις οδηγιών το καθένα – πάνω από 20-25 τροποποιήσεις συνολικά – με αποτέλεσμα οι ελεγκτές να εφαρμόζουν διαφορετικά κριτήρια κάθε φορά, χωρίς καμία προηγούμενη ενημέρωση για τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.
Διεκδικούμε:
- Μόνιμα ανοιχτή πλατφόρμα, χωρίς φάσεις και χωρίς προθεσμίες. Κάθε έργο να είναι αυτόνομο, με δέσμευση του μέγιστου προϋπολογισμού από την είσοδο στο σύστημα. Μια πλατφόρμα ανοιχτή σε μόνιμη βάση επιτρέπει στα γραφεία να προγραμματίζουν κανονικά τη δουλειά τους.
- Πληρωμή ανά ολοκληρωμένη εργασία. Δεν είναι δυνατόν ωφελούμενος να έχει πληρώσει το Α-ΠΕΑ από το 2021 και να επιδοτείται το 2026, ούτε τα συνεργεία να μένουν απλήρωτα επί μήνες επειδή κάποιος άλλος καθυστέρησε ή επειδή ζητείται ακόμη μία υπεύθυνη δήλωση από «αόρατους ελεγκτές».
- Ουσιαστικοί έλεγχοι, από δημόσιο φορέα, με διαφάνεια και επιτόπια επαλήθευση στο έργο — όχι μέσω υπευθύνων δηλώσεων. Κάθε εργολάβος να πληρώνεται μόλις παραδώσει τη δική του εργασία, όχι όταν ολοκληρώσουν όλοι. Το ίδιο να ισχύει για γραφεία μηχανικών και συμβούλων: πληρωμή με την παράδοση , όχι στο τέλος του έργου.
- Έλεγχος εντός 15 ημερών από την υποβολή παραστατικών, φωτογραφιών και δήλωσης επιβλέποντα ή διαχειριστή της αίτησης, για κάθε επιμέρους πληρωμή (συνεργείων, προμηθευτών, μελετητών).
- Πρόβλεψη αμοιβής και ουσιαστική επίβλεψη των έργων, ώστε να αποφεύγονται λάθη.
- Επαναφορά του ρόλου του μηχανικού ως μελετητή και επιβλέποντα – να σταματήσει η πρακτική που τους έχει μετατρέψει σε απλούς συλλέκτες δικαιολογητικών.
Καλούμε το ΤΕΕ να διαμορφώσει άμεσα αναλυτικό σχέδιο αιτημάτων και να πιέσει το ΥΠΕΝ για την υιοθέτησή τους συνολικά για τα έργα αυτού του τύπου (σε εξέλιξη αλλά και σχεδιαζόμενα), με κοινωνικά προσανατολισμένα κριτήρια που στοχεύουν στην ενίσχυση των νοικοκυριών, στην εξάλειψη της ενεργειακής φτώχειας και τη βελτιώσουν την ποιότητα ζωής. Οι παραπάνω κατευθύνσεις δεν δύνανται να εφαρμοστούν άρτια όταν κυριαρχεί η λογική της ταχύτητας και της μαζικής παραγωγής.