Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η πρυτανεία του ΕΜΠ σχεδιάζει τη δημιουργία μονοτμηματικής σχολής πενταετούς διάρκειας σπουδών με τίτλο “Σχολή Διοικητικής Επιστήμης και Λήψης Αποφάσεων”.
Η συζήτηση για τα γνωστικά αντικείμενα και τις πανεπιστημιακές σχολές που προκύπτουν από αυτά είναι ιστορικά περίπλοκη. Δεν καθορίζεται πάντοτε από κάποια επιστημολογική αυστηρότητα, όπου οι πανεπιστημιακές και πολυτεχνικές σχολές ιδρύονται εφόσον αποδειχθεί ότι θεραπεύουν το αντικείμενο κάποιας επιστήμης με βάση αυστηρά καθορισμένα και κοινώς αποδεκτά κριτήρια.
Εκτός από τα διάφορα ρουσφέτια για τακτοποίηση μελών ΔΕΠ, καθορίζονται κυρίως από το βάθεμα του κοινωνικού καταμερισμού εργασίας και παράγοντες που εξαρτώνται από την ευρύτερη κοινωνικοπολιτική κατάσταση και τις επιδιώξεις της αγοράς, ειδικά στις περιόδους που αυτή επελαύνει και σαρώνει κοινωνικές κατακτήσεις: Τέτοιες παράμετροι είναι ο κατακόρυφος καταμερισμός εργασίας (που οδηγούσε στο διαχωρισμό σε ΑΕΙ-ΤΕΙ σε παρόμοια γνωστικά αντικείμενα), η δημιουργία τμημάτων στη λογική της “υπερεξειδίκευσης” ώστε οι εργαζόμενοι να είναι άμεσα παραγωγικοί για τις επιχειρήσεις χωρίς στέρεο επιστημονικό υπόβαθρο, όπως προέκρινε η “διαδικασία της Μπολόνια” με αποτέλεσμα να δημιουργούνται σταδιακά σχολές που στη συνέχεια αντιστοιχούσαν σε υπο-τμήμα των επαγγελματικών δικαιωμάτων άλλων υπαρχόντων ειδικοτήτων (“παραγωγής και διοίκησης”, “μηχανικών περιβάλλοντος” κλπ.) με αποτέλεσμα την πίεση στα ενιαία επαγγελματικά δικαιώματα. Σε αντίστοιχη κατεύθυνση πολυδιάσπασης ήταν και οι σχεδιασμοί των ΕΠΕΑΕΚ (Επιχειρησιακά Προγράμματα Εκπαίδευσης και Αρχικής Επαγγελματικής Κατάρτισης) που σκόπευαν στην ίδρυση πολλών αντίστοιχων πανεπιστημιακών τμημάτων και μεταπτυχιακών. Άλλες πλευρές αφορούν και την παραγωγική δραστηριότητα σε κάθε χώρα, για παράδειγμα οι σχολές ναυπηγών μηχανικών εμφανίζονται κυρίως σε χώρες που έχουν ναυπηγική δραστηριότητα και ναυτιλία (π.χ. σχολές Ναυπηγών υπάρχουν στην Αθήνα και τη Γλασκώβη). Στην Ελλάδα έχουν επιδράσει ιστορικά και άλλες πιέσεις, όπως ένα μοντέλο ανάπτυξης με βάση πανεπιστημιακά τμήματα στην περιφέρεια, που ιδρύονταν χωρίς σοβαρό σχεδιασμό για τα προγράμματα σπουδών και τα επαγγελματικά τους δικαιώματα, μόνο και μόνο για να δημιουργείται η επικοινωνιακή αίσθηση πως υπάρχει μέριμνα για περιοχές οι οποίες μαράζωναν οικονομικά και πληθυσμιακά.
Τα πολυτεχνεία στην Ελλάδα κατόρθωσαν, μέσα από τους αγώνες του φοιτητικού κινήματος αλλά και των εκπαιδευτικών -αλλά και γενικότερα του προσωπικού τους, επιστημονικού και μη- να ανακόψουν σε μεγάλο βαθμό αντίστοιχους σχεδιασμούς, να διατηρηθεί ο ενιαίος χαρακτήρας των γνωστικών αντικειμένων, κεντρικό γνώρισμα των προγραμμάτων σπουδών που διατήρησε έναν ενιαίο κορμό βασικών γνώσεων επιστημονικού υποβάθρου (μαθηματικά, μηχανικές) και κατ’ επέκταση και τα επαγγελματικά δικαιώματα των αποφοίτων μηχανικών. Πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτισε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), τόσο λόγω της ιστορίας του όσο και λόγω της πολιτικής ζωής των συλλογικών φορέων της πανεπιστημιακής κοινότητας, φοιτητριών, καθηγητών και άλλων εργαζομένων.
Η πρόταση για ίδρυση σχολής “επιστήμης αποφάσεων” επανέρχεται μετά από χρόνια, καθώς είχε επιχειρηθεί και την περίοδο των ΕΠΕΑΕΚ ενώ αντίστοιχες επιδιώξεις υπήρχαν και σε μεμονωμένες σχολές (όπως η Σχολή Πολιτικών Μηχανικών) για δημιουργία κατευθύνσεων “Διοίκησης” και “Διαχείρισης έργου” (project management). Ο σχεδιασμός αυτός έρχεται να ανατρέψει αυτή την παράδοση, τις κατακτήσεις του πανεπιστημιακού κινήματος, τη λογική των προγραμμάτων σπουδών και επομένως να αλλοιώσει τον ίδιο τον χαρακτήρα του ΕΜΠ όπως αυτός συγκροτήθηκε γύρω από το “ηπειρωτικό” μοντέλο των προγραμμάτων σπουδών.
Είναι δεδομένο ότι οι μηχανικοί, από τα πρώτα χρόνια που εμφανίστηκαν ως διακριτός επαγγελματικός κλάδος, λάμβαναν και το ρόλο της διεύθυνσης τμημάτων της παραγωγικής και κατασκευαστικής διαδικασίας. Είναι δεδομένο πως η διανοητική εργασία η οποία διαχωρίζεται πιο αυστηρά από τη χειρωνακτική εργασία στον σύγχρονο καπιταλισμό, κάτι που δεν ίσχυε σε προηγούμενους τρόπους παραγωγής, και οι μηχανικοί προέκυψαν μέσα από αυτή τη διαδικασία ως ξεχωριστό μαζικό επάγγελμα. Παρόλα αυτά, οι μηχανικοί δεν ήταν μόνο διοικητές ή manager. Από τη μία πλευρά, ιστορικά τα πανεπιστημιακά τμήματα συνδέονταν με ένα γνωστικό υπο-πεδίο της μηχανικής σχετικό με συγκεκριμένους τομείς της παραγωγής. Από την άλλη, εδώ και πολλές δεκαετίες, με τη διεύρυνση των διανοητικών εργασιών, μεγάλο ποσοστό των μηχανικών δεν έχουν πλέον διευθυντικούς ρόλους, αντίθετα λειτουργούν ως απλοί μισθωτοί υπάλληλοι εντός των επιχειρήσεων.
Μια σχολή που θα παράγει “σκέτους manager” που δε θα έχουν σχέση με κανένα συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο της μηχανικής καταργεί αυτή την ιστορική εμπειρία. Δεν είναι τυχαίο που η πρώτη περιγραφή που έχει διαρρεύσει είναι ασαφής και ακατανόητη. Τι σημαίνει “σχολή λήψης αποφάσεων”, όταν η λήψη αποφάσεων με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα και τις αρχές της επιστήμης και της τεχνικής του εκάστοτε κλάδου είναι έτσι κι αλλιώς κομμάτι της δουλειάς των μηχανικών;
Η επιδίωξη για τη συγκεκριμένη σχολή σχετίζεται με τους νεοφιλελεύθερους μετασχηματισμούς, την περαιτέρω χρηματιστικοποίηση της οικονομίας, την προώθηση και τον πολλαπλασιασμό των managerial θέσεων χωρίς επαφή με το συγκεκριμένο αντικείμενο της εργασίας. Συνδέεται επίσης με τον ανταγωνισμό των πανεπιστημίων για την προσέλκυση αποφοίτων σε μεταπτυχιακά, πολλά από τα οποία δεν θα έπρεπε καν να υπάρχουν, ενώ έχουν και δίδακτρα. Μια κατεύθυνση που από τη μία κατακερματίζει τα επαγγελματικά δικαιώματα, αποσπώντας τα από τα πτυχία, και από την άλλη κατατρώει λίγο λίγο το δημόσιο χαρακτήρα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης
Το επάγγελμα του μηχανικού στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι ρυθμισμένο μέσα από τις 14 βασικές ειδικότητες της άδειας άσκησης επαγγέλματος που αποδίδει το ΤΕΕ και τα επαγγελματικά δικαιώματα όπως αυτά ορίζονται πλέον από το ΠΔ99/2018 ΦΕΚ 187Α «Ρύθμιση του επαγγέλματος του μηχανικού με καθορισμό των επαγγελματικών δικαιωμάτων για κάθε ειδικότητα». Μόλις πέρσι ολοκληρώθηκε μια τιτάνια προσπάθεια ώστε τμήματα του ΕΠΕΑΕΚ που ιδρύθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1990 να λάβουν επαγγελματικά δικαιώματα εντός της οργανωμένης έννομης τάξης και αυτό με μεγάλη δυσκολία αφού δεν κατέστη πάντα δυνατόν να πεισθούν τα τμήματα αυτά να προσαρμόσουν τίτλο και πρόγραμμα σπουδών έτσι ώστε να μπορούν να ενταχθούν σε μία από τις 14 βασικές ειδικότητες. Η συζήτηση στα όργανα του ΤΕΕ ήταν πως με όλες τις αναγκαίες αμοιβαίες υποχωρήσεις που έπρεπε να γίνουν η πληγή που άνοιξε με τα τμήματα του ΕΠΕΑΕΚ θα κλείσει για πάντα. Έλα που όμως από ότι φαίνεται μπαίνουμε σε μία νέα περιπέτεια. Όταν οι απόφοιτοι της νέας σχολής θα έρθουν μετά από πέντε χρόνια να ζητήσουν να φτιαχτεί μια νέα ειδικότητα τι επαγγελματικά δικαιώματα θα έχει; Θα πούμε ότι πλέον οι άλλες ειδικότητες δεν μπορούν να μετέχουν στη λήψη αποφάσεων και στη διοίκηση έργων; Το ΤΕΕ επίσης πρέπει να πάρει άμεσα ρητή και καθαρή θέση ενάντια σε αυτή την εξέλιξη.
Καλούμε την πανεπιστημιακή κοινότητα του ΕΜΠ να αντισταθεί σε αυτούς τους σχεδιασμούς, και δηλώνουμε πως από τη θέση μας, ως ΑΡΑΓέΣ, θα κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να μην περάσουν.